Δημητριάδης: Θα ταξιδέψουμε σε ολόκληρη τη χώρα για τη φιλαναγνωσία – Άποψη 03/09

Αν ο Γρηγόρης Δημητριάδης ήθελε να επιστρέψει στη δημόσια σκηνή με θόρυβο, θα μπορούσε να το κάνει πολύ πιο εύκολα. Δεν το έκανε. Προτίμησε έναν δρόμο πολύ πιο ήσυχο και, τελικά, ίσως πολύ πιο αποτελεσματικό.

Αντί για τηλεοπτικά παράθυρα, βρέθηκε σε ένα βιβλιοπωλείο. Αντί για κομματικά ακροατήρια, κάθισε ανάμεσα σε ανθρώπους του βιβλίου. Και αντί για πολιτικές δηλώσεις, μίλησε για φιλαναγνωσία, δωρεές βιβλίων, νέες βιβλιοθήκες, στήριξη συγγραφέων και μια προσπάθεια που θέλει να αποκτήσει παρουσία σε όλη τη χώρα.

Δεν επιχείρησε να εξηγήσει το παρελθόν του ούτε να απαντήσει σε όσα κατά καιρούς έχουν ειπωθεί για εκείνον. Απλώς εμφανίστηκε με ένα διαφορετικό πρόσωπο και με μια διαφορετική ατζέντα.

Και κάπου εκεί βρίσκεται το ενδιαφέρον.

Ο Δημητριάδης δεν προσπαθεί να πείσει ότι έγινε ξαφνικά κάποιος άλλος. Προσθέτει, όμως, ένα νέο στοιχείο στη δημόσια εικόνα του. Και διάλεξε γι’ αυτό ένα πεδίο που δύσκολα σηκώνει κομματικές κραυγές: το βιβλίο, τον πολιτισμό και την κοινωνική προσφορά.

Βέβαια, στην Ελλάδα ακόμη και μια βραδιά για τα βιβλία μπορεί να αποκτήσει πολιτικό παρασκήνιο πριν τελειώσει ο πρώτος καφές. Πολύ περισσότερο όταν στο επίκεντρο βρίσκεται ένας άνθρωπος που πέρασε από τον στενό πυρήνα της εξουσίας και στη συνέχεια έγινε, για ένα μεγάλο μέρος της αντιπολίτευσης, το πρόσωπο πάνω στο οποίο χρεώθηκαν σχεδόν όλες οι παθογένειες του «συστήματος Μητσοτάκη».

Η δική του επιλογή, όμως, δεν είναι να συγκρουστεί με αυτή την εικόνα. Είναι να την αφήσει πίσω του.

Ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι η πρωτοβουλία δεν έχει πολιτικό χαρακτήρα. Και δεν υπάρχει λόγος να του αποδοθεί κάτι διαφορετικό χωρίς στοιχεία. Από την άλλη, η πολιτική πολλές φορές δεν βρίσκεται μόνο σε αυτά που λες, αλλά και στον τρόπο που επιλέγεις να ξαναμπείς στον δημόσιο χώρο.

Και αυτό το έκανε έξυπνα.

Δεν ζήτησε δικαίωση. Δεν ζήτησε αποκατάσταση. Δεν μπήκε στη διαδικασία να εξηγήσει ποιος ήταν ή τι συνέβη. Επέλεξε να δείξει τι θέλει να κάνει από εδώ και πέρα.

Και στην πολιτική επικοινωνία, πολλές φορές αυτό λέει πολύ περισσότερα από μια συνέντευξη δέκα σελίδων.

Τι έγινε στο Bookloft του Μιχάλη Καρακώστα

Βρέθηκα, λοιπόν, χθες στην μάζωξη που έκανε ο Γρηγόρης Δημητριάδης στο Bookloft της Πατριάρχου Ιωακείμ του Μιχάλη Καρακώστα. 

Η εικόνα είχε από μόνη της μια παράξενη πολιτική δύναμη, ακριβώς επειδή ο πρωταγωνιστής της επέμενε ότι δεν υπάρχει τίποτε πολιτικό σε αυτήν.

Ο Γρηγόρης Δημητριάδης στάθηκε απέναντι σε ένα ακροατήριο ανθρώπων του βιβλίου και άφησε στην άκρη, τουλάχιστον για λίγη ώρα, όλο το φορτίο που συνοδεύει το όνομά του στη δημόσια συζήτηση. Δεν μίλησε για πολιτική. Μίλησε για τη γιαγιά του, για τα βιβλία που του έφερνε κάθε Κυριακή όταν ήταν παιδί, για τον φακό κάτω από το σεντόνι και για τη σχέση του με την ανάγνωση, την οποία περιέγραψε χωρίς περιστροφές ως «έρωτα».

Η προσωπική αφήγηση, όμως, γρήγορα απέκτησε χαρακτήρα δημόσιας παρέμβασης. Ο Δημητριάδης παρουσίασε μια οργανωμένη πρωτοβουλία για τη φιλαναγνωσία, με δωρεές βιβλίων, νέες βιβλιοθήκες, στήριξη νέων συγγραφέων, έρευνες για το βιβλίο και δράσεις σε σχολεία, φυλακές και δομές σε όλη τη χώρα.

Και εκεί άρχισαν οι φράσεις με περισσότερο πολιτικό βάρος από όσο ίσως θα ήθελε να τους αποδώσει ο ίδιος.

«Οι καλές προθέσεις δεν αρκούν. Πρέπει να κάνουμε τη δουλειά σωστά. Πρέπει να την κάνουμε επαγγελματικά», είπε, περιγράφοντας μια λογική οργάνωσης, πειθαρχίας και αποτελέσματος που δύσκολα δεν παραπέμπει και στη μέχρι σήμερα δημόσια διαδρομή του.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η επιμονή του στην ανεξαρτησία της πρωτοβουλίας. Η αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία, όπως τόνισε, δεν θα δεχθεί χρήματα από κρατικούς φορείς ή ευρωπαϊκά προγράμματα. Η χρηματοδότηση θα προέρχεται αποκλειστικά από ιδιώτες, ενώ όλοι οι συμμετέχοντες θα προσφέρουν εθελοντικά τον χρόνο τους.

Σε μια εποχή όπου σχεδόν κάθε δημόσια δράση περνά μέσα από κρατικά κονδύλια, ευρωπαϊκά προγράμματα και επικοινωνιακές καμπάνιες, η συγκεκριμένη επιλογή ακούστηκε σχεδόν σαν δήλωση πολιτικής αυτονομίας.

Ο ίδιος φρόντισε βέβαια να κόψει εξαρχής κάθε τέτοια ερμηνεία.

«Αυτή η πρωτοβουλία δεν έχει καμία πολιτική χροιά. Δεν μας ενδιαφέρει τι ψηφίζει ο καθένας, ούτε ποια ομάδα υποστηρίζει. Μας ενώνει αποκλειστικά η αγάπη για το βιβλίο και ένα κοινό ήθος προσφοράς».

Κι όμως, ακριβώς αυτή η ανάγκη να διατυπωθεί τόσο κατηγορηματικά η απόσταση από την πολιτική δείχνει και το βάρος του ονόματος που κουβαλά η προσπάθεια. Όταν ο Γρηγόρης Δημητριάδης δηλώνει ότι δεν τον ενδιαφέρει «το επικοινωνιακό αποτύπωμα ως μέσο προσωπικής προβολής», η φράση δεν ακούγεται ουδέτερη. Αποκτά σχεδόν αναπόφευκτα δεύτερη ανάγνωση.

Το ίδιο και όταν επαναλαμβάνει: «Δεν έχω μάθει να ξεκινώ κάτι και να το αφήνω στη μέση».

Η φράση αφορά το εγχείρημα για το βιβλίο. Αλλά σε ένα πολιτικό περιβάλλον όπου η επανεμφάνιση προσώπων, οι προσωπικές στρατηγικές και οι σιωπηλές επιστροφές διαβάζονται πάντα μεγεθυντικά, δύσκολα δεν καταγράφεται και ως δήλωση χαρακτήρα.

Ο Δημητριάδης επιμένει, πάντως, ότι το μόνο σχέδιο που υπάρχει είναι η φιλαναγνωσία. Θέλει περισσότερους αναγνώστες, περισσότερες βιβλιοθήκες, στήριξη του ανεξάρτητου βιβλιοπωλείου και μια οργανωμένη παρουσία σε όλη τη χώρα.

«Σήμερα ξεκινά ένα πολύ ωραίο ταξίδι», είπε κλείνοντας. «Σε λίγα χρόνια θα μπορούμε να κοιτάξουμε πίσω και να πούμε ότι δημιουργήσαμε κάτι ουσιαστικό, κάτι που άφησε πραγματικό αποτύπωμα στην ελληνική κοινωνία».

Μπορεί πράγματι να πρόκειται μόνο για βιβλία.

Στην πολιτική, όμως, υπάρχει ένας παλιός κανόνας: όταν ένα δημόσιο πρόσωπο με τόσο βαρύ παρελθόν επιστρέφει σε μια αίθουσα και μιλά για οργάνωση, δίκτυο, διάρκεια, ιδιώτες, πανελλαδική δράση και «αποτύπωμα στην κοινωνία», οι λέξεις παύουν να είναι εντελώς αθώες.

Ολόκληρη η ομιλία του Γρηγόρη Δημητριάδη στο Bookloft

Καλησπέρα κι από μένα.

Δεν θα σας ταλαιπωρήσω πολύ. Θα ξεκινήσω με μια μικρή προσωπική αναδρομή.

Όταν ήμουν έξι ή επτά χρονών, περίμενα κάθε Κυριακή τη γιαγιά μου να μου φέρει τα επόμενα βιβλία. Το είχαμε καθιερώσει. Γινόταν κάθε Κυριακή. Έτσι ξεκίνησε η δική μου αγάπη για το βιβλίο.

Μεγάλωσα σε ένα σπίτι με μεγάλη βιβλιοθήκη και επομένως είχα πολλές επιλογές. Δεν ξεχνώ το χτυποκάρδι όταν διάβαζα τα βράδια κρυφά από τους γονείς μου, με έναν φακό κάτω από το σεντόνι. Πολλοί από εσάς, ιδιαίτερα οι μεγαλύτεροι, ίσως έχετε ζήσει κάτι αντίστοιχο.

Όλη μου τη ζωή διαβάζω. Λογοτεχνία, ποίηση, φιλοσοφία, ιστορία, επιστήμες, τα πάντα. Αγαπώ το βιβλίο.

Γιατί το βιβλίο προσφέρει πολύ περισσότερα από γνώσεις ή ένα πλουσιότερο λεξιλόγιο. Είναι ένα ολόκληρο ταξίδι. Ουσιαστικά συνομιλείς με έναν συγγραφέα.

Δεν υπάρχει ημέρα στη ζωή μου που να μην ανοίξω ένα βιβλίο, έστω για λίγο. Ακόμη και για τρία ή πέντε λεπτά πριν κοιμηθώ. Να διαβάσω δύο σελίδες και να ηρεμήσω.

Έχω διαπιστώσει ότι το διάβασμα ρίχνει τους παλμούς. Σε βγάζει από την ένταση της ημέρας, από την τοξικότητα της καθημερινότητας και από τη διαρκή μάχη.

Για μένα είναι έρωτας.

Και είναι κάτι που μπορείς να υπηρετείς μέχρι την τελευταία ημέρα της ζωής σου. Είναι σχετικά φθηνό σε σύγκριση με πολλές άλλες δραστηριότητες, είναι μοναχικό με την καλή έννοια της λέξης και συνεχώς σου ανοίγει νέους κόσμους. Διευρύνει τους ορίζοντές σου.

Λένε συχνά ότι την ιστορία τη γράφουν οι παρέες. Έτσι ξεκίνησε και αυτή η προσπάθεια.

Μαζευτήκαμε άνθρωποι που αγαπάμε πραγματικά το βιβλίο και έχουμε έναν πολύ συγκεκριμένο στόχο: να ενισχύσουμε τη φιλαναγνωσία.

Θέλουμε να αυξήσουμε τον αριθμό των αναγνωστών και, κυρίως, να μεταδώσουμε την αγάπη για το βιβλίο.

Πολλές φορές περνάω από το βιβλιοπωλείο του Μιχάλη Καρακόστα για «ψυχοθεραπεία». Για να χαζέψω τις νέες εκδόσεις, να ανακαλύψω κάποιο παλιό διαμαντάκι που μου είχε διαφύγει, να τον ρωτήσω για μια έκδοση ή μια μετάφραση. Να ψάξω.

Ακόμη και η ίδια η διαδικασία να χτίζεις τη βιβλιοθήκη σου, χωρίς απαραίτητα να έχεις προλάβει να διαβάσεις όλα τα βιβλία της, έχει κάτι μαγικό. Οι Ιάπωνες έχουν μάλιστα ειδική λέξη γι’ αυτό, το «tsundoku»: να αποκτάς βιβλία και να τα αφήνεις να περιμένουν τη στιγμή που θα έρθει η σειρά τους.

Αυτή την αγάπη θέλουμε να μεταδώσουμε σε όλη τη χώρα.

Θέλουμε να ενισχύσουμε τη φιλαναγνωσία. Να υποστηρίξουμε έρευνες για το βιβλίο. Να βοηθήσουμε νέους συγγραφείς, ακόμη και καλύπτοντας ορισμένα έξοδά τους, ώστε να μπορούν απρόσκοπτα να συνεχίσουν το πνευματικό τους έργο.

Θέλουμε να κάνουμε δωρεές βιβλίων και έχουμε ήδη πραγματοποιήσει τις πρώτες.

Θα πάμε παντού. Σε σχολεία, αλλά όχι μόνο εκεί. Θα πάμε στις φυλακές, σε βιβλιοθήκες και όπου υπάρχει ανάγκη. Θα δημιουργήσουμε και νέες βιβλιοθήκες.

Στο παρελθόν έχω χρηματοδοτήσει προσωπικά τη δημιουργία παιδικών βιβλιοθηκών σε διάφορα σημεία της χώρας. Τώρα θέλουμε αυτή την προσπάθεια να την επεκτείνουμε και να της δώσουμε συνέχεια.

Η αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία που δημιουργήσαμε έχει μια πολύ συγκεκριμένη φιλοσοφία. Δεν πρόκειται να δεχθεί χρήματα από κρατικούς φορείς ή ευρωπαϊκά προγράμματα. Τα έξοδά της θα καλύπτονται αποκλειστικά από ιδιώτες.

Έχουμε συγκεντρωθεί μια ομάδα φίλων που αγαπάμε το βιβλίο και θέλουμε τα επόμενα χρόνια, με μέθοδο, πειθαρχία και συνέπεια, να πετύχουμε τους στόχους μας.

Γιατί οι καλές προθέσεις δεν αρκούν. Πρέπει να κάνουμε τη δουλειά σωστά. Πρέπει να την κάνουμε επαγγελματικά, διαφορετικά δεν θα έχει αποτέλεσμα.

Κι εγώ προσωπικά δεν έχω μάθει να ξεκινώ μια προσπάθεια και να την αφήνω στη μέση.

Δεν με ενδιαφέρει το επικοινωνιακό αποτύπωμα αυτής της πρωτοβουλίας ως μέσο προσωπικής προβολής. Όποια επικοινωνία δημιουργήσουμε θα έχει έναν και μόνο σκοπό: να διαδώσουμε το βιβλίο και να το κάνουμε να φτάσει πιο μακριά.

Από το τέλος της επόμενης εβδομάδας ξεκινούν οι πρώτες δράσεις. Θα ταξιδέψουμε σε ολόκληρη τη χώρα και θα προσπαθήσουμε να καλύψουμε όσο περισσότερο έδαφος μπορούμε.

Θα αναπτύξουμε επίσης συνεργασίες με το εξωτερικό. Υπάρχουν ήδη οι πρώτες ιδέες και οι πρώτες επαφές.

Πιστεύω ότι όσο εξελίσσεται η προσπάθεια θα αποκτά μεγαλύτερη δυναμική και θα έρχονται περισσότεροι άνθρωποι κοντά μας. Ήδη έχουν ανταποκριθεί οι πρώτοι εκδότες και οι πρώτοι βιβλιοπώλες.

Θέλω επίσης να ξεκαθαρίσω κάτι απολύτως: αυτή η πρωτοβουλία δεν έχει καμία πολιτική χροιά.

Δεν μας ενδιαφέρει τι ψηφίζει ο καθένας, ούτε ποια ομάδα υποστηρίζει. Μας ενώνει αποκλειστικά η αγάπη για το βιβλίο και ένα κοινό ήθος προσφοράς.

Κανείς δεν έχει οικονομικό όφελος από αυτή την προσπάθεια. Δεν υπάρχουν μισθοί. Η εργασία είναι 100% εθελοντική. Όλοι προσφέρουν τον χρόνο τους και κάποιοι καλύπτουν και μέρος των δαπανών.

Δεν έχω μάθει να ξεκινώ κάτι και να μην το ολοκληρώνω. Αυτή την προσπάθεια τη βλέπω σαν παιδί μου. Θα ασχολούμαι μαζί της και θα προσπαθώ να τη βοηθώ για όσα χρόνια μου δώσει ο Θεός.

Δεν πρόκειται να σταματήσω.

Και θέλω να σας ευχαριστήσω όλους που βρίσκεστε σήμερα εδώ.

Θέλω, τέλος, να εξηγήσω γιατί επιλέξαμε το συγκεκριμένο βιβλιοπωλείο για τη σημερινή εκδήλωση. Πέρα από την προσωπική φιλία, θέλουμε να στηρίξουμε το ανεξάρτητο βιβλιοπωλείο.

Πιστεύουμε στον πλουραλισμό και πιστεύουμε στον ρόλο του ανεξάρτητου βιβλιοπωλείου, χωρίς φυσικά να υποτιμούμε τις μεγάλες αλυσίδες και όσα προσφέρουν. Θα συνεργαστούμε με όλους.

Όμως το μικρό και ανεξάρτητο βιβλιοπωλείο αντιπροσωπεύει και μια συγκεκριμένη στάση ζωής. Δημιουργεί προσωπικές σχέσεις. Μπορείς να μιλήσεις με τον βιβλιοπώλη, να τον ρωτήσεις, να συζητήσεις μαζί του.

Και η συζήτηση με έναν καλό βιβλιοπώλη είναι από μόνη της ένα ταξίδι.

Θα τελειώσω με κάτι πολύ προσωπικό. Αγαπώ πραγματικά αυτό που κάνουμε. Όσοι με γνωρίζετε καλύτερα ξέρετε ότι το βιβλίο αποτελεί για μένα κομμάτι της ταυτότητάς μου.

Και θα συνεχίσω.

Σας ευχαριστώ όλους για τη σημερινή παρουσία σας.

Σήμερα ξεκινά ένα πολύ ωραίο ταξίδι. Πιστεύω ότι σε λίγα χρόνια θα μπορούμε να κοιτάξουμε πίσω και να πούμε ότι δημιουργήσαμε κάτι ουσιαστικό, κάτι που άφησε πραγματικό αποτύπωμα στην ελληνική κοινωνία.

Σας ευχαριστώ πολύ.